Identity Intelligence als ontbrekende schakel in professionele identiteit
Op uates.nl publiceerden we de afgelopen tijd een serie artikelen en blogs over Professionele Identiteit. Zoals je eigen professionele identiteit een wordingsproces is, zo blijft ook het denken en schrijven erover een kwestie van aanvullen, herzien en blijven leren. Dit blog is zo'n aanvulling.
Organisaties praten graag over talent, competenties en potentieel. Veel minder vaak praten ze over wat daaronder ligt: wie iemand is in zijn of haar werk en hoe die identiteit is ontstaan.
In een interview in Trouw (2 september 2026) betoogt Ingrid Tappin dat ook of juist wie anders is dan de meerderheid een goede leider kan zijn. Ze spreekt over Identity Intelligence: het vermogen om de eigen identiteit te begrijpen, te verwoorden en bewust in te zetten, en om die van anderen te zien en te laten bestaan. Mijn stelling is dat dit geen individuele vaardigheid is die je in je eentje oefent, maar een relationeel vermogen. Theoloog Stefan Paas zegt het scherp in een column in Trouw (15 oktober 2025): zonder de ander kun je niet worden wie je bent.
Identiteit is geen bezit, maar werk
Professionele identiteit wordt vaak behandeld als iets wat je hebt: een cv, een merk, een profiel. In onze serie is het een ambacht, een levend weefsel van ervaringen, waarden, kennis, lichaam, relaties en context, dat voortdurend in wording is.
Herminia Ibarra liet zien dat mensen hun professionele identiteit niet vinden door naar binnen te kijken, maar door te doen: nieuwe rollen proberen, nieuwe mensen ontmoeten, nieuwe werelden betreden. Samen met Roxana Barbulescu beschrijft ze narrative identity work: we werken aan wie we zijn door verhalen te vertellen en te herzien over wie we waren, wie we zijn en wie we willen worden. Zo'n verhaal werkt alleen als het wordt gehoord, erkend en soms bijgesteld door anderen. In de serie noemen we de plek waar dat kan een identity workspace: een opleiding, supervisie, intervisie, een goed coachingsgesprek, een reflectieve teamdag. Een ruimte waarin je niet direct wordt beoordeeld, maar wel scherp wordt bevraagd.
Nodes of identity
Waar komt zo'n verhaal vandaan? Hier helpt het begrip nodes of identity: de knooppunten waar identiteit vorm krijgt. Ontmoetingen, rollen, relaties en ervaringen die onze zelfopvatting verdichten of verschuiven. Maar ook momenten waarop onze waarden en normen handen en voeten krijgen in de praktijk, en waarop opleidingen en trainingen zich manifesteren als deskundigheid in ons werk.
Zo'n knooppunt kan een mentor zijn die in je gelooft voordat je dat zelf doet, een crisis, een uitsluiting, een gesprek aan de keukentafel. Het woord zegt het al: een node bestaat uit verbindingen. Je staat er nooit alleen.
Zonder de ander
Paas wijst erop dat moderne denkers steeds vaker zeggen wat wijzen altijd al wisten: geen mens is een eiland. We beginnen ons leven niet als individuen die vervolgens kiezen om relaties aan te gaan. We zijn onze relaties, en in die relaties worden we wie we zijn: kind, broer, echtgenoot, moeder, collega, buurvrouw, medeburger. Hij verwijst naar C.S. Lewis: een vriend laat je kijken door andermans ogen, en zo krijg je er een wereld bij.
Dat is Identity Intelligence in haar kern. Je leert wie je bent doordat iemand anders je een spiegel voorhoudt, een nieuw perspectief aanreikt of een blinde vlek benoemt. Paas voegt er een voorwaarde aan toe die organisaties zelden uitspreken: dit werkt alleen als je open durft te zijn. Kwetsbaarheid als kracht dus! Verbonden raken is volgens hem een onveilige investering, want je geeft je verlangen naar liefde in handen van iemand die ook de macht krijgt je te confronteren met je minder fraaie kanten. De vraag voor een organisatie is dezelfde: hoeveel ruimte is er in jouw team voor ongemakkelijke spiegels, en hoeveel veiligheid om ze te accepteren?
Vier oorsprongsverhalen
Tappin onderscheidt vier oorsprongsverhalen. Ze vertellen niet wat iemand kan, maar waar iemands professionele zelfbeeld vandaan komt.
Outsider. Je hebt ervaren hoe het is om buiten de groep te vallen. Dat levert een scherp oog op voor wie er niet bij hoort, maar ook het risico dat je jezelf buitenstaander blijft voelen, ook als je allang binnen bent.
Patchwork. Je identiteit is samengesteld uit verschillende werelden. Dat geeft het vermogen te vertalen tussen groepen, maar vraagt om een verhaal dat de delen verbindt.
Underdog. Je bent onderschat en dat heeft je gevormd. Dat geeft drijfkracht, maar ook de neiging voortdurend iets te moeten bewijzen.
Unseen. Je bent lang niet gezien of gehoord. Dat kan een aandachtige blik op anderen opleveren, en een hardnekkige twijfel of jouw bijdrage echt telt.
Een oorsprongsverhaal is geen label en geen vonnis. Het is een node: een knooppunt waar je ooit iets hebt geleerd over jezelf en de wereld. En het is bewerkbaar, en daar komt Ibarra's narrative identity work terug. Wie zijn oorsprongsverhaal kan vertellen en herzien, verandert van iemand die door zijn geschiedenis wordt bepaald in iemand die er bewust mee omgaat. Een voorbeeld uit onze blogserie is een sociaal geograaf die in de staalindustrie terechtkwam en daar leerde kijken met de ogen van een buitenstaander.
Dit sluit aan op Learner Identity, het doorleefde beeld dat je van jezelf hebt als lerende. Wie zich vanuit de Underdog-ervaring steeds moet bewijzen, leert anders dan wie zich als Outsider voorzichtig aanpast. Identity Intelligence betekent ook: weten hoe je leert, met welk verhaal over jezelf, en hoe dat anderen uitnodigt om te leren, of juist niet.
Diversiteit en inclusie
In organisaties krijgen diversiteit en inclusie vaak vorm in beleid, streefcijfers en trainingen. Identity Intelligence voegt daar een laag aan toe.
Diversiteit is meer dan een optelsom van kenmerken. Achter elk kenmerk zit een oorsprongsverhaal. Twee mensen met dezelfde achtergrond kunnen volstrekt verschillende verhalen hebben, en twee mensen met verschillende achtergronden kunnen verrassend veel delen.
Inclusie is een relationeel proces. Als mensen alleen worden wie ze zijn in relatie tot anderen, dan is inclusie meer dan toegang tot de organisatie. Het gaat erom of iemand in zijn of haar verhaal wordt gehoord, bevestigd en uitgedaagd. Paas is kritisch over performatieve inclusiviteit, zoals vlaggen en symbolische acties. De vraag erachter is welke relaties er werkelijk zijn: wie kijkt met wie mee, en wie durft open en daarmee kwetsbaar te zijn?
Inclusie begint met wat de cultuur zichtbaar maakt. In veel organisaties telt wat hard en meetbaar is, terwijl verbindend en preventief werk verdwijnt in de onderstroom. Welke kwaliteiten tellen hier mee als professioneel, en welke verdwijnen omdat ze niet passen in de dominante definitie? Dat is wat we in de serie de culturele lens noemen: wat is hier moedig, wat naïef, waarover zwijgt men, en waar wordt het stil?
Ook de meerderheid heeft een verhaal. Identity Intelligence is niet alleen voor wie zich anders voelt. Ook wie zich thuis voelt in de dominante cultuur, leert wie hij is door de ander. Anders-zijn is een kracht, maar niet vanzelf: een afwijkend perspectief heeft alleen waarde als het wordt gehoord.
Wat dit vraagt van leiders
Veel vastlopen in leiderschap komt niet voort uit gebrek aan kennis, maar uit een botsing tussen gewenst gedrag en een 'zelfverhaal': ik ben degene die het oplost, ik mag geen fouten maken. Zulke verhalen hebben vaak een oorsprong, en die is dikwijls een van de vier van Tappin. Leiders hebben daarom identity workspaces nodig: plekken waar schaamte, twijfel, macht en verlangen onderzocht mogen worden. En ze hebben het vermogen nodig om niet te snel te weten wie iemand is. Zeker in een tijd van data en AI, waarin een dashboard kan tonen wie achterblijft maar niet welke angst of loyaliteit daaronder ligt, blijft het belangrijk te vragen naar wat nog niet gezien wordt.
Identity work is persoonlijk, maar nooit privé. Het vraagt ruimte in het systeem, anders wordt een nieuw 'zelfverhaal' snel teruggeduwd in oude patronen.
Tot slot
Identiteit is geen persoonlijk project. Identiteit ontstaat door verhalen te vertellen en te herzien, die verhalen hebben een oorsprong, en het gebeurt niet zonder de ander. Identity Intelligence is daarom niet alleen zelfkennis, maar een gezamenlijke praktijk van luisteren, spiegelen, kwetsbaar zijn en ruimte maken. Zoals Paas het zegt: zonder de ander kun je niet worden wie je bent.
Meer lezen? Op uates.nl/artikelen en uates.nl/blogs vind je de serie over professionele identiteit: De kunst van het worden, De kracht van het niet-weten, De kunst van het blijven leren, De stem achter het onderzoek en De kunst van het leiden.
